Icon

Amsterdam Center for Social Media

Het verontrustende Web: Gevolgen van het online zoeken naar gezondheidsinformatie

WebDoctor_800Door Martin Tanis

Steeds meer mensen maken gebruik van allerhande online bronnen om informatie in te winnen over hun gezondheid. Recent Amerikaans onderzoek laat zien dat meer dan één op de drie volwassen Amerikanen het Internet gebruikt om gezondheidsinformatie te zoeken, en dat de helft die informatie gebruikt bij een bezoek aan de dokter (Fox & Duggan, 2013). In hetzelfde onderzoek wordt ook aangetoond dat in bijna twee op de drie gevallen de dokter het oneens is met de zelfdiagnose van de patiënten. Er lijkt dus iets te gebeuren bij het zoeken naar informatie over gezondheid waardoor (een deel van de) mensen verkeerd geïnformeerd wordt, of in ieder geval verkeerde conclusies trekt.

Aan de VU doen wij met een team onderzoek naar hoe mensen het Internet gebruiken om zich te informeren over hun gezondheid en wat voor gevolgen dat heeft. Raken mensen beter geïnformeerd, waardoor betere keuzes worden gemaakt met betrekking tot hun gezondheid? Nemen ze vaker de beslissing om hulp te zoeken bij huisartsen? Hoe verlopen vervolgens die bezoeken? Wij zijn daarbij vooral geïnteresseerd in de rol die gezondheidsangst (health anxiety) daarbij speelt. Gezondheidsangst is de angst dat er iets mis is met je gezondheid of dat je het risico loopt ziek te worden, terwijl daar eigenlijk geen goede reden voor is (Salkovskis, Rimes, Warwick, & Clark, 2002; Williams, 2004). Hypochondrie is een extreme versie van gezondheidsangst, en in meer of mindere mate is het iets dat bij een ieder van ons een rol speelt.

In ons onderzoek vinden we dat mensen met meer gezondheidsangst vaker op Internet zoeken, maar misschien nog wel belangrijker, ongeruster zijn na hun zoektocht dan mensen die minder gezondheidsangstig zijn (Baumgartner & Hartmann, 2011). Een mogelijke verklaring is dat mensen met gezondheidsangst meer aandacht hebben voor informatie die bevestigt dat er iets mis is dan voor informatie die dat zou ontkrachten (Owens, Asmundson, Hadjistavropoulos, & Owens, 2004). In een nog ongepubliceerde studie van Fam te Poel (te Poel, Tanis, Hartmann, & Baumgartner, 2015) gebaseerd op een grootschalig onderzoek onder ruim 5000 Nederlanders wordt dit patroon bevestigd: Mensen met gezondheidsangst zoeken vaker en zijn na afloop van de zoektocht ongeruster en meer in de war te zijn door de gevonden informatie.

De volgende vraag is hoe mensen vervolgens omgaan met deze informatie. Is het zo dat deze (al dan niet terechte) zorgen leiden tot meer bezoeken aan de huisarts? En wat voor gevolgen heeft het meenemen van al deze zelf opgedane kennis op hoe de consultatie verloopt? We weten hier nog niet heel veel over, maar er lijkt zich wel een patroon af te tekenen. In eerder onderzoek is al aangetoond dat mensen die meer online zoeken, ook vaker gebruik maken van offline gezondheidszorg (Lee, 2008). Ook is er steun voor het idee dat mensen met gezondheidsangst vaker gebruik maken van gezondheidszorg, maar over het algemeen minder tevreden zijn over hun bezoek aan de dokter (Barsky, Ettner, Horsky, & Bates, 2001). Deze bevindingen worden in het onderzoek van Te Poel bevestigd. Mensen die aangaven vaker online te zoeken, brachten vaker een bezoek aan de huisarts, en hetzelfde gold voor mensen die hoger scoorden op gezondheidsangst. Interessant is dat eenzelfde patroon zich aftekende voor de mate waarin mensen tevreden waren over het bezoek aan de dokter. Mensen die meer ontevreden waren over hun bezoek aan de huisarts waren over het algemeen actiever online en scoorden ook hoger op hun gezondheidsangst.

In een andere studie hebben we mensen ondervraagd in de wachtruimtes van een aantal dokterspraktijken (Tanis, Hartmann, & te Poel, 2014). Eén van de uitkomsten van deze studie was dat mensen die meer online zochten, achteraf graag meer tijd hadden willen hebben tijdens de consultatie. Maar, dit was alleen het geval voor mensen die meer gezondheidsangst ervoeren. Mensen zonder gezondheidsangst vonden in het algemeen de tijd van het consult voldoende. We hebben nog geen definitieve verklaring voor deze effecten. We vermoeden dat het er mee te maken heeft dat het bij mensen met gezondheidsangst langer duurt om zich door de dokter te laten overtuigen dat de zorgen onterecht zijn, of dat in ieder geval de zelfdiagnose niet de juiste is.

De komende jaren zullen we meer onderzoek doen naar hoe mensen online informatie gebruiken en wat voor gevolgen dit heeft voor de mate waarin mensen gebruik maken van gezondheidszorg, en hoe ze deze zorg waarderen. Het Internet is voor velen een belangrijke bron geworden voor het zoeken en vinden van gezondheidsinformatie. Het is aan ons om een genuanceerd beeld te schetsen over de effecten hiervan.

Referenties

Barsky, A. J., Ettner, S. L., Horsky, J., & Bates, D. W. (2001). Resource utilization of patients with hypochondriacal health anxiety and somatization. . Medical Care, 39(7), 705–715.
Baumgartner, S. E., & Hartmann, T. (2011). The role of health anxiety in online health information search. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 14(10), 613-618.
Fox, S., & Duggan, M. (2013). Health Online 2013 PEW Internet & American Life Project. Washington, D.C.
Lee, C.-J. (2008). Does the internet displace health professionals? Journal of Health Communication, 2008(5), 450-464. doi: 10.1080/10810730802198839
Owens, K. M. B., Asmundson, G. J. G., Hadjistavropoulos, T., & Owens, T. J. (2004). Attentional bias toward illness threat in individuals with elevated health anxiety. Cognitive Therapy and Research, 28(1), 57-66.
Salkovskis, P. M., Rimes, K. A., Warwick, H. M., & Clark, D. M. (2002). The health anxiety inventory: Development and validation of scales for the measurement of health anxiety and hypochondriasis. Psychological Medicine, 32, 843–853.
Tanis, M., Hartmann, T., & te Poel, F. (2014). Online health information, health anxiety and consultation satisfaction: A quantitative exploratory study on their relations. submitted for publication.
te Poel, F., Tanis, M., Hartmann, T., & Baumgartner, S. E. (2015). The worrisome Web: Implications of online health information seeking for health anxious people. in progress.
Williams, P., G. (2004). The psychopathology of self-assessed health: A cognitive approach to health anxiety and hypochondriasis. Cognitive Therapy and Research, 28(5), 629–644.

Share

Category: Uncategorized

Tagged:

Comments are closed.

October 2018
M T W T F S S
« Mar    
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031